Toàn quyền Pháp Paul Doumer đã không tiếc lời khen ngợi sự dũng cảm của người Việt:”Người An Nam chắc chắn là tộc người ưu trội so với các dân tộc xung quanh. Người Cao Miên, Ai Lao và Xiêm La đều không thể chống lại được họ. Không một dân tộc nào trong đế quốc các xứ Ấn Độ có những phẩm chất như họ. Phải tới tận Nhật Bản mới có tộc người có phẩm chất của người An Nam” (1). Chúng ta hãy cùng tìm hiểu cách người Việt rèn luyện lòng dũng cảm ngay trong đời thường như thế nào qua ngòi bút của Toan Ánh.
Người Việt Nam chơi chim, nuôi những con họa mi để chúng chọi nhau, và tiền nhân chúng ta đã tìm thấy cái thú trong những cuộc chiến giữa đôi chim hăng hái. Đây chẳng qua cũng chỉ là một cách nuôi dưỡng tinh thần bất khuất tự cường của con người Việt Nam, sống trên một dải đất luôn luôn bị ngoại xâm đe dọa, sau khi đã trải hằng nghìn năm chịu sự đô hộ của phương Bắc. Gây tinh thần chiến đấu của con chim tức là tự nung nấu trong lòng mình một ý chí kiên quyết, một sự hăng hái bền bỉ để phòng gặp trường hợp phải đối phó với kẻ thù của đất nước, của dân tộc. Qua những cuộc chọi chim chúng ta phải thấy chiến đấu tính của người xưa trong thú chơi này, cũng như qua hàng trăm hàng nghìn cổ tục khác xuất hiện tại các hội hè đình đám vùng quê mỗi khi xuân tới.
Nuôi chim chọi nhau, các cụ ta còn nuôi gà chọi và đã truyền cho chúng ta ngày nay cái thú chọi gà. Mà tác dụng với người xưa cũng tương tự như thú chọi chim. Những cuộc chọi gà trước hết cũng chỉ là cuộc giải trí nhưng mang rất nhiều ý nghĩa. Con gà trống rất được dân ta coi trọng và qua đó, người xưa đã thấy sự tượng trưng cho năm đức tính đáng quý.
Văn: qua vẻ đường hoàng của con gà với chiếc mào gà nghiêm chỉnh.
Vũ: qua dáng điệu bất khuất của con gà với chiếc cựa gà bén nhọn.
Dũng: qua sự hăng hái không sợ kẻ thù của con gà mỗi khi bị khiêu khích.
Nhân: qua sự biết thương đồng loại của con gà, mỗi khi có ăn đều biết gọi nhau.
Tín: qua tiếng gáy canh rất đúng mực của con gà.
Nuôi gà chọi, người xưa vun trồng thêm năm đức tính và tự rèn luyện cho mình luôn giữ vững một khí thế qua mọi hoàn cảnh, gặp lúc tiến được thì xông xáo như con gà nghênh địch thủ, gặp lúc cần nhẫn nại thì nhịn nhục để nung nấu thêm chí khí.
Nguồn: Toan Ánh. Các thú tiêu khiển Việt Nam.
Chú thích
- Paul Doumer – Xứ Đông Dương. Nxb Thế giới 2016 tr 92.
